پیوند کبد

پیوند کبد در اصفهان

کبد یک عضو بسیار مهم در بدن است که در قسمت راست و یا روی شکم در زیر دنده ها واقع شده است.

کبد نقش بسیار مهمی در حفظ سلامتی فرد دارد و به نوعی کارخانه تولید و تصفیه بدن می باشد. اکثر پروتئین های بدن از جمله مواد انعقادی توسط کبد تولید می شود. سوخت و ساز انرژی و تبدیل انواع مواد غذایی ( چربی، قند و پروتئین ) به یکدیگر در کبد صورت می گیرد. تولید صفرا که نقش اصلی در هضم و جذب چربی را بر عهده دارد، توسط کبد انجام می گیرد.

چه زمانی به پیوند کبد نیاز است؟

اگر کبد به دلیل بیماری زمینه ای بخشی یا تمام عملکرد خود را از دست بدهد لازم است که با یک عضو جدید جایگزین گردد (پیوند کبد). در واقع کبدی که عملکرد مناسب نداشته باشد هیچ جا جایگزینی بجز پیوند ندارد و بر خلاف کلیه که در صورت نارسایی میتوان از دیالیز استفاده کرد در زمان نارسایی کبد اگر پیوند انجام نشود فرد قادر به ادامه حیات نخواهد بود.

علاوه بر نارسایی کبدی که می تواند حاد یا مزمن باشد در برخی موارد نادر از جمله سرطان های اولیه کبد و برخی بیماری های ژنتیکی متابولیک (نظیر سیستیک فیبروزیس CF ، نقض آلفا یک آنتی تریپسین ، هیپرکلسترولمی فامیلیال) هم ممکن است است نیاز به پیوند کبد باشد.

چه عواملی باعث نارسایی کبد میشود؟

نارسایی کبد میتواند حاد یا مزمن باشد. شایعترین عامل نارسایی مزمن یا همان سیروز شامل  بیماری های زیر است:

الف) عفونت های ویروسی (هپاتیتB  و C)

ب) چربی کبد (NASH)

خ) سیروز صفراوی اولیه ( کلانژیت اسکلروزان)

د)بیماری خود ایمنی

ه)مصرف الکل

و)برخی بیماری های مادرزادی نظیر ویلسون

از علل نارسایی های کبدی که بسیار خطرناک و کشنده می باشد می توان به عفونت های ویروسی حاد نظیر هپاتیت A، مسمومیت دارویی، هپاتیت بارداری و علل ناشناخته اشاره کرد.

 کاندیدا‌های پیوند کبد چگونه انتخاب می‌شوند؟

همه بیمارانی که نارسایی کبدی دارند کاندید پیوند کبد نمی باشند. بر اساس شدت نارسایی و عوارضی که رخ داده است و با تشخیص جراح پیوند و فوق تخصص گوارش بیمار وارد لیست پیوند می شود که البته شرایط خاصی داشته و شامل همه بیماران نخواهد شد.

 

پیش از پیوند کبد چه آزمایشاتی ضروری است؟

از آنجایی که عمل جراحی پیوند کبد عملی بسیار بزرگ و خطرناک میتواند باشد قبل از عمل بررسی بسیار دقیقی از بیمار بعمل خواهد آمد. آزمایشات کامل، CT اسکن، سونوگرافی و مشورت های مختلف از جمله مشورت قلب و عروق ، ریه، گوش و حلق و بینی، زنان و زایمان (برای خانم ها) و روانپزشکی ضروری است.

لیست انتظار برای پیوند کبد چیست؟

اگر بیمار به یک کاندیدای فعال برای پیوند کبد تبدیل شود، نام وی در فهرست انتظار قرار خواهد گرفت. بیماران براساس گروه خون، سایز بدن، و شرایط پزشکی (میزان بیماری) فهرست می‌شوند. هر بیمار برمبنای سه آزمایش ساده خون (کراتینین، بیلی‌روبین، و INR) امتیاز اولویت می‌گیرد. این امتیاز با عنوان امتیاز MELD (الگوی مرحله نهایی بیماری کبد) در بزرگ‌سالان و PELD (مرحله نهایی بیماری کبد در خردسالان) در کودکان نامیده می‌شود.

بیمارانی که بالاترین امتیاز را دارند، در اولویت پیوند قرار می‌گیرند. با تشدید بیماری آنان، امتیازشان بالا رفته و اولویت آنان برای پیوند افزایش می‌یابد و این امکان فراهم می‌شود که برای بدحال‌ترین بیماران اول پیوند بگیرد. گروه کوچکی از بیماران که شدیداً از بیماری حاد کبد رنج می‌برند، بالاترین اولویت را در فهرست انتظار دارند.

ممکن نیست که پیش‌بینی کرد یک بیمار تا چه مدت در لیست انتظار خواهد ماند تا کبدی مهیا شود. هماهنگ‌کننده پیوند همواره برای بحث درباره مکان بیمار در فهرست انتظار آماده است.

 

کبد پیوندی از کجا فراهم می شود؟

دو نوع گزینه برای پیوند کبد وجود دارد

پیوند از اهداکننده زنده پیوند از اهداکننده فوت‌شده

اهدا‌کننده زنده

پیوند کبد از اهداکننده زنده گزینه‌ای است برای برخی بیماران که در مرحله نهایی بیماری کبد قرار دارند. این مسئله مستلزم برداشتن بخشی از کبد از یک اهداکننده زنده سالم و انتقال آن به بدن گیرنده است. بخش‌های کبد اهداکننده و گیرنده طی چند هفته به اندازه طبیعی می‌رسند.

اهداکننده، که می‌تواند یکی از بستگان خونی، همسر، یا دوست باشد، مورد ارزیابی‌های گسترده پزشکی و روانشناسی قرار می‌گیرد تا اطمینان حاصل شود که خطر در کمترین سطح ممکن قرار دارد. گروه خونی و سایز بدن فاکتور‌های مهمی در تعیین اهداکننده مناسب هستند.

گیرنده‌های کبد از اهداکننده زنده باید در فهرست انتظار پیوند فعال باشند. سلامتی آنان نیز باید ثبات کافی داشته باشد تا بتوان پیوند را با درصد بالایی از موفقیت انجام داد.

اهداکننده فوت‌شده

در چنین شرایطی فرد دهنده به دلیل تصادف یا خون ریزی مغزی دچار مرگ مغزی شده است. ۱۰ درصد مرگ انسانها مرگ مغزی است که در آن تمام فعالیت های مغزی از کار می افتد، ولی به واسطه دستگاه تنفس مصنوعی همچنان قلب در حال تپش است. البته این ضربان خودکار قلب حداکثر تا ۷۲ ساعت میتواند ادامه داشته باشد و این زمان طلایی تنها فرصتی است که میتوان از اعضای بدن فرد مرگ مغزی برای پیوند استفاده کرد. البته فقط درصورتی که خانواده فرد متوفی رضایت به این کاردهند میتوان از اعضای فرد مرگ مغزی استفاده کرد.

(لینک مجوز های قانونی و شرعی اهدای عضو از مرگ مغزی ارسال شود)

هنگامی‌که اهداکننده و گیرنده با یکدیگر منطبق شدند، چه اتفاقی می‌افتد؟

هنگامی‌که یک کبد پیدا شد، هماهنگ‌کننده پیوند با بیمار تماس می‌گیرد. بیمار پس از اینکه به بیمارستان فراخوانده شد، نباید چیزی بخورد یا بیاشامد. هماهنگ‌کننده پیوند راهنمایی‌های لازم را به بیمار می‌کند. هنگامی‌که بیمار به بیمارستان رسید، آزمایشات خون، نوار قلب و عکس از قفسه سینه پیش از عمل جراحی انجام می‌شوند. بیمار می‌تواند با متخصص بیهوشی و یک رزیدنت جراحی نیز ملاقات کند. اگر کبد اهداکننده قابل قبول باشد، عمل جراحی انجام خواهد شد. اگر نه، بیمار به خانه برمی‌گردد و باز هم انتظار می‌کشد.

 عمل پیوند کبد چگونه صورت میگیرد؟

پس از انتخاب گیرنده و دهنده و بررسی کبد فرد دهنده و مناسب بودن آن عمل جراحی پیوند آغاز می گردد. این عمل یک جراحی بسیار بزرگ و بعضا خطرناک است، حدود ۶_۱۰ ساعت به طول می انجامد و برای انجام آن حداقل به ۲جراح پیوند کبد نیاز است. در حین جراحی کبد بیمار از بدن فرد خارج و کبد جدید جایگزین میگردد.

از آنجایی که عمل بسیار بزرگی است خطرهای به همراه دارد: خونریزی، عفونت، عدم کارکرد کبد پیوندی، کارکرد نامناسب و حتی مرگ.

جایگزینی لوله

یک لوله از طریق دهان به درون نای فرستاده می‌شود تا به بیمار کمک کند طی عمل پیوند کبد و یک یا دو روز اول پس از عمل بتواند تنفس کند. لوله به یک دستگاه تنفس وصل می‌شود که به‌طور خودکار ریه‌های بیمار را بزرگ می‌کند. یک لوله بینی – شکمی (N/G) از طریق بینی وارد معده بیمار می‌شود. لوله N/G دفعیات را از معده خارج می‌کند.

این لوله چند روز در جای خود می‌ماند تا عملکرد روده به حالت طبیعی خود بازگردد. لوله‌ای با نام سوند به مثانه متصل می‌شود تا ادرار را جمع کند. این لوله چند روز پس از عمل جراحی برداشته خواهد شد. سه لوله در شکم بیمار قرار داده می‌شود تا خون و ترشحات را از اطراف کبد خارج کنند.

این لوله‌ها حدود یک هفته در جای خود خواهند ماند. در برخی موارد، جراح یک لوله خاص را با نام لوله T. در مجرای صفراوی قرار می‌دهد. لوله T. صفرا را خارج کرده و به کیسه‌ای کوچک خارج از بدن بیمار منتقل می‌نماید تا بتوان روزانه چند مرتبه آن را اندازه‌گیری کرد.

تنها بیماران خاص پیوندی لوله T. را دریافت می‌کنند، که حدود ۵ ماه در جای خود می‌ماند. لوله هیچ ناراحتی ایجاد نمی‌کند و با فعالیت‌های روزانه تداخل ندارد.

چه مشکلاتی با پیوند کبد مرتبط هستند؟

دو مشکل عمده که پس از پیوند کبد رخ می‌دهند، پس زدن و عفونت هستند.

پس زدن

سیستم ایمنی بدن بیمار تلاش می‌کند اجسام خارجی را که به بدن تجاوز می‌کنند، پس بزند. اما سیستم ایمنی بدن نمی‌تواند بین کبد پیوندی و مهاجمان خارجی، مانند ویروس‌ها و باکتری تمایز قائل شود. بنابراین، سیستم ایمنی بدن بیمار ممکن است تلاش کند تا به کبد جدید حمله کرده و آن را نابود سازد. این واقعه پس زدن نامیده می‌شود. درصدی از بیماران با پس زدن مواجه می شوند، البته در زمان عمل برای بیمار داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی تجویز می شود تا این پس زدگی به حداقل برسد. احتمال پس زدن در هر ۶ ماه اول پس از پیوند بیشتر خواهد بود.

عفونت

از آنجایی که برای بیمار به منظور جلوگیری از پس زدن داروهای سرکوبگر ایمنی تجویز میشود. بیمار پیوندی در معرض انواع عفونت هاست، لزا رعایت دقیق مسائل بهداشتی ضروری است، البته اکثر این عفونت ها با دارو های موجود کنترل میشود.

دارو‌های ضد پس زدن چه هستند؟

پس از پیوند کبد، دارو‌هایی دریافت می‌کنید که مهار‌کننده ایمنی نام دارند. این دارو‌ها سیستم ایمنی را کُند یا متوقف می‌کند تا آن را از پس زدن کبد جدید باز دارد. این دارو‌ها می‌توانند شامل آزاتیوپرین (Imuran)، مایکوفنولات موفتیل (CellCept)، پردنیزون (Medrol، Prelone، Sterapred DS)، سیکلوسپورین (Neoral)، تاکرولیموس (Prograf)، سیرولیموس (Rapamune) و اورولیموس (Afinitor، Zortress) باشند. بیمار باید تا آخر عمر این دارو‌ها را دقیقاً همان‌طور که تجویز شده استفاده کند.

بیمار چه مدت پس از پیوند کبد ترخیص می‌شود؟

میانگین مدت زمان بستری در بیمارستان پس از پیوند کبد دو تا سه هفته است. برخی بیماران ممکن است در زمان کمتری مرخص شوند، درحالی‌که برخی ممکن است مدت بیشتری در بیمارستان بمانند، و این به مشکلاتی بستگی دارد که ممکن است ایجاد شوند. بیمار باید برای هر دو احتمال آماده باشد.

برای انتقالی راحت از بیمارستان به منزل، پرستاران و هماهنگ‌کننده پیوند کمی بعد از انتقال بیمار از بخش مراقبت‌های ویژه به بخش عادی، شروع به آماده‌سازی بیمار برای مرخصی می‌کنند. یک دستورالعمل مرخصی در اختیار بیمار قرار می‌گیرد، که خلاصه چیز‌هایی است که بیمار باید قبل از رفتن به خانه بداند.

بیمار آموزش می‌بیند که چگونه دارو‌های جدید را مصرف کرده و فشار خون و نبض خود را چک کند. بیمار با انجام منظم این کارها، در کنترل سلامتی خود دخیل می‌شود. بیمار پیش از مرخصی، علامت‌های پس زدن و عفونت را خواهد آموخت، و درخواهد یافت چه زمانی لازم است با پزشک خود تماس بگیرد.

بستری مجدد پس از مرخصی معمول است، خصوصاً طی سال اول پس از پیوند کبد ٬ بستری معمولاً به‌خاطر درمان پس زدن پیوند یا عفونت است.

پیشگیری های پیش از پیوند:

معمولا پیش از ترخیص و تا یکماه هر دو هفته و پس از آن تا پایان سال اول ماهیانه توسط پزشک ویزیت شده و آزمایشات کبدی انجام گیرد. پس از سال اول معمولا فاصله بین ویزیت و آزمایشات تشبیه خواهد شد.

پس از عمل ممکن است لوله هایی به شما وصل باشد  که برای خروج ترشحات بعد از عمل ضروری است، این لوله ها موقتی است و به تدریج از بدن شما خارج خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *